BURHARDT STEFAN (1899-1991), bibliotekarz, bibliofil, muzykolog, współorganizator UMK i pierwszy dyr. Biblioteki Uniwersyteckiej.
Urodził się 18 XII 1899 r. w Wilnie. Pochodził z patriotycznej rodziny o tradycjach szlacheckich. Był synem Michała Innocentego, lekarza-społecznika, uczestnika powstania styczniowego 1863 r., oraz Antoniny Bogumiły z Medekszów. Początkowo nauki pobierał w domu, zdając egzaminy eksternistyczne kolejno w I Gimnazjum w Wilnie, w Gimnazjum Rządowym w Warszawie oraz w Szkole Handlowej im. Puszkina w Wilnie. W 1915 podjął naukę w wileńskim gimnazjum Stowarzyszenia Nauczycielstwa Polskiego. Wśród wykładowców byli m. in. T. Wróblewski (fundator biblioteki), Z. Jundziłł oraz późniejsi prof. Uniwersytetu Stefana Batorego: S. Cywiński i S. Kościałkowski – organizator i dyrektor gimnazjum.
Mimo młodego wieku, w 1916 został przyjęty w szeregi tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej, gdzie ukończył kurs podoficerski. W 1918, po wkroczeniu bolszewików na Litwę, przerwał naukę na kilka miesięcy przed jej ukończeniem i wstąpił do Samoobrony Wileńskiej. Od 30 XII 1918 do 5 I 1919 brał udział w walkach o opanowanie Wilna, a następnie w jego obronie przed bolszewikami. Był dowódcą 2 plutonu w czwartym batalionie peowiackim. Po rozformowaniu jego oddziału wstąpił do Pułku Wileńskiego i, walcząc na Polesiu, w 1919 r. dostał się do bolszewickiej niewoli. Po kilku miesiącach pobytu w Sztaurce, w guberni riazańskiej, udało mu się zbiec i w maju 1920 powrócił do Wilna. Ponownie wstąpił ochotniczo do wojska i pozostał w nim do 23 XII 1920, kiedy ostatecznie rozstał się z mundurem.
Studia na USB
W 1921 wznowił naukę, 9 V zdał maturę przed specjalną komisją USB i jesienią rozpoczął studia filozoficzne i historyczne na Wydziale Humanistycznym tej uczelni. Uczęszczał na wykłady i seminaria tak wybitnych uczonych, jak W. Lutosławski, M. Massonius, T. Czeżowski, W. Tatarkiewicz, M. Zdziechowski. Specjalizował się w filozofii ścisłej. Jednocześnie ze studiami na USB, pobierał naukę w klasie fortepianu Wileńskiego Konserwatorium Muzycznego, które ukończył w 1923. Sytuacja rodzinna zmusiła go do zarobkowania w czasie studiów, pracował m. in. w wileńskim Zarządzie Miejskim, w Bibliotece Publicznej i Uniwersyteckiej w Wilnie jako praktykant-bibliotekarz działu naukowego, a także w dzienniku „Słowo” (1923-1927), gdzie pełnił różne funkcje – od administratora i korektora po sekretarza redakcji i red. odpowiedzialnego. W 1927 uwieńczył swoje studia filozoficzne doktoratem uzyskanym na podstawie rozprawy „Życiowe znaczenie filozofii”, którą przygotował pod kier. prof. T. Czeżowskiego. Tego roku ponownie podjął pracę w wileńskiej Bibliotece Uniwersyteckiej jako kierownik Działu Czytelnictwa. Jednocześnie w 1928-1930 kierował znaną, kościelną Biblioteką Synodu Ewangelicko-Reformowanego w Wilnie. W 1930 zdał egzamin państw. na bibliotekarza I kategorii przed komisją kwalifikacyjną przy Ministerstwie. WRiOP. W 1932 przebywał w Londynie, gdzie zapoznał się ze strukturą i organizacją Biblioteki British Museum.
W 1934 na wniosek Komitetu Pomocy Naukowej im. Eustachego i Emilii Wróblewskich Ministerstwo WRiOP mianowało go dyrektorem Wileńskiej Państwowej Biblioteki im. Wróblewskich. Jednocześnie kierował Biblioteką Szkoły Nauk Politycznych Europy Wsch., znajdującą się w tym samym budynku. Praca w bibliotece dawała mu możliwość rozwijania działalności badawczej i realizacji swoich aspiracji naukowych. Interesował się zwłaszcza teorią i praktyką bibliografii regionalnej, w 1929-1937 na łamach „Ateneum Wileńskich” publikował coroczną Bibliografię do historii ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Opracowywał też biogramy do Polskiego Słownika Biograficznego, był redaktorem książki zbiorowej: POW na ziemiach byłego W. Ks. Litewskiego 1919-1934. Szkice i wspomnienia (1934). Wiele czasu i energii poświęcał różnym wileńskim organizacjom społecznym, aktywnie działał zwłaszcza w Wileńskim Kole Związku Bibliotekarzy Polskich; w 1932 był sekr. III Ogólnopolskiego Zjazdu Bibliotekarzy Polskich w Wilnie. W 1936 został członkiem Wojskowego Biura Historycznego w Wilnie. Biuro m.in. tworzyło ewidencję uczestników walk na terenie byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego z wszystkich formacji niepowiązanych bezpośrednio z armią polską.
Interesował się też filatelistyką, należał do założycieli wileńskiego Związku (później Towarzystwa) Filatelistów i Numizmatyków, któremu przewodniczył w 1924-1939. Zmobilizowany 24 VIII 1939, w kampanii wrześniowej znalazł się w oddziałach zapasowych kawalerii w Wilnie. 18 IX wraz z resztą garnizonu wileńskiego przeszedł granicę litewską i został internowany w obozie w Kołotowie pod Kownem. Zwolniony w grudniu 1939, do pracy bibliotekarskiej nie mógł już powrócić, toteż imał się różnych zajęć zarobkowych. Pracował m. in. w pol. gospodarstwie rolnym na Żmudzi oraz w zmilitaryzowanym tartaku w Jaszunach. Jednocześnie uczestniczył w tajnym nauczaniu w Bieniakoniach i Podweryszkach, gdzie uczył historii, języka polskiego oraz języków obcych (a znał ich aż sześć).
Współorganizator UMK
W 1944 pełnił też służbę w AK. 27 III 1945, jednym z coraz liczniejszych tzw. transportów uniwersyteckich, którymi ewakuowano pracowników USB z planami rozmieszczenia ich w różnych polskich uczelniach, Burhardt na zawsze opuścił Wilno. Po drodze transport rozproszył się i Burhardt - jako jeden z nielicznych – ze skromnym bagażem dotarł 9 IV do Torunia. Jak wielokrotnie podkreślał, do grodu Kopernika jechał z - zleconym mu przez wileńskiego Delegata Rządu RP - zadaniem zbadania możliwości utworzenia tu uniwersytetu, w którym mieliby podjąć pracę przede wszystkim profesorowie USB. Do idei zbudowania wszechnicy pomorskiej w oparciu o kadrę uczelni wileńskiej przekonał Emila Ogłozę, przewodniczącego miejscowego koła Polskiego Związku Zachodniego, przyjmującego gościa z Wilna z ramienia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. 13 IV doszło do utworzenia społecznego Komitetu Organizacji Uniwersytetu w Toruniu, a Burhardt - został sekretarzem Komisji Wykonawczej. Wspólnie z E. Ogłozą i J. Mossakowskim redagował memoriały i petycje do władz centralnych, kierował zespołem opracowującym projekty struktury organizacyjnej przyszłego uniwersytetu, uczestniczył w delegacjach interweniujących w sprawach uniwersytetu w Ministerstwie Oświaty, przede wszystkim zaś w dziesiątkach listów wysyłanych do Wilna i innych miast przekonywał pracowników USB i innych uczonych do kierowania swoich kroków do Torunia. Dzieje tych kilkumiesięcznych starań o toruńską uczelnię opisał później wspólnie z J. Mossakowskim w cennej, choć już wyraźnie ocenzurowanej, książce Z prehistorii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (1946).
Gdy UMK stawał się coraz bardziej faktem, skupił swoją uwagę na sprawach utworzenia biblioteki naukowej dla nowej uczelni. Początkowo chciał ją zbudować na bazie Książnicy Miejskiej, której dyrekcję objął 11 VI 1945. Od 1 IX 1945 Książnica stała się również Biblioteką Uniwersytecką pod jego wspólnym kierownictwem, wreszcie w lutym 1946 wyodrębniono samodzielną Bibliotekę Uniwersytecką, powierzając jej dyrekcję Burhardtowi. Wielkie zaangażowanie dyrektora i wielu innych osób umożliwiło skompletowanie i opracowanie podstawowego księgozbioru, liczącego ponad 400 tys. woluminów, w tym kilkadziesiąt tys. starych druków, a także cenne inkunabuły i rękopisy. Stało się to możliwe przede wszystkim dzięki uzyskaniu przydziału zbiorów zabezpieczonych z obszaru byłych Prus Wsch. i Pomorza Zach., gromadzonych w Zbiornicy Zbiorów Zabezpieczonych, utworzonej i kierowanej przez Burhardta. Jednocześnie dla potrzeb nowej biblioteki przystosowano budynek przy ul. Chopina 12/18, który od 10 V 1947 przez ponad 25 lat stanowił podstawowy warsztat pracy naukowej i studiów na UMK.
Burhardt kierował Biblioteką Uniwersytecką tylko do połowy 1949, kiedy to z powodów politycznych został odwołany ze stanowiska. 18 VII tego roku przekazał kierownictwo prof. L. Kolankowskiemu, byłemu rektorowi toruńskiej uczelni. Mimo mało sprzyjającej mu atmosfery pozostał jednak w Bibliotece Uniwersyteckiej, początkowo jako kierownik Działu Zbiorów Specjalnych, a następnie - aż do przejścia na emeryturę 1 II 1970 – Oddziału Zbiorów Muzycznych, najpierw na stanowisku kustosza (1949), a z czasem starszego kustosza dyplomowanego (1962). Podobnie jak w Wilnie, również w Toruniu był czynny naukowo. Opracowując m. in. biogramy kilkunastu osób zasłużonych dla kultury polskiej, szczególnie zaś bibliotekarzy związanych z Wilnem i Toruniem do PSB i Słownika Pracowników Książki Polskiej. Kilka opracowań i wspomnień poświęcił budowie zrębów UMK oraz Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu.
Katalog polonezów polskich
Jednak dziełem życia Buehardta, nad którym pracował prawie 40 lat, stał się katalog polonezów polskich i obcych, który był owocem żmudnych, wieloletnich poszukiwań edycji nutowych polonezów, zarówno w zbiorach muzycznych bibliotekach krajowych, jak i zagranicznych, m. in. w Londynie, Paryżu, Rzymie, Sztokholmie, Wiedniu oraz w Nowym Jorku. Udało mu się zgromadzić i opisać prawie 12 tys. kompozycji. Plon tych prac miał się zamknąć w 5 tomach. Dzięki wsparciu Państwowego. Wydawnictwa Muzycznego w Krakowie, w 1976 ukazał się t. II (w kolejności opublikowania – pierwszy) pt. Polonez. Katalog tematyczny 1792-1830. Przygotowany we współpracy z M. Prokopowicz i A. Spozem obszerny, bogato ilustrowanym tom zawierał blisko 3450 polonezów ponad 800 kompozytorów polskich i obcych. W wydanym w 1985 t. III, przygotowanym również wspólnie z M. Prokopowicz i A. Spozem, znalazła się polska muzyka polonezowa powstała w 1831-1981. Oba tomy przynoszą incipity melodii oraz tekstów większości utworów wraz ze wszystkimi znanymi ich odmianami, zawierają też ważne informacje o oficynach wydawniczych. Niedokończone wciąż dzieło Burhardta (nie wydano dotąd t. I., IV i V przekazanych przez autora do wydawnictwa) od początku spotkało się ze świetnym przyjęciem w kręgach muzykologów polskich i obcych, którzy podkreślali nie tylko wartość merytoryczną Katalogu, ale także fakt, iż jest on owocem pasji i ogromnego wysiłku jednego człowieka. W okresie toruńskim działał społecznie w licznych organizacjach związkowych oraz tow. kult. i nauk. 13 VI 1945 z jego inicjatywy powstało w Toruniu Koło Związku. Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich, którym kierował przez kilka lat. W 1945 został członkiem Tow. Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu., a następnie - od 27 VI 1950 do 17 III 1970 – jego prezesem i inicjatorem licznych wystaw, odczytów i bibliofilskich wydawnictw. Od 1945 należał również do TNT, a w 1955-1970 przewodniczącym Kom. Bibliografii i Bibliotekoznawstwa Wydz. Filologiczno-Filozof. 15 II 1988 został honorowym członkiem Towarzystwa. Z kolei 19 II 1990 odbyła się na UMK uroczystość odnowienia doktoratu, uzyskanego 63 l. wcześniej na USB.
Za swą długoletnią pracę na różnych obszarach nauki i kultury oraz za udział w walkach o niepodległość Polski otrzymał wiele nagród, wyróżnień i odznaczeń, w tym Krzyż POW (1918), Krzyż Niepodległości (1931), Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami (1944), medal „Za zasługi położone dla rozwoju Uczelni” (1977), Krzyż Armii Krajowej (1979), Krzyż Kawalerski OOP (1980) oraz Medal Komisji Edukacji Narodowej (1985). Posiadał tytuł honorowego członka Stow.
Bibliotekarzy Polskich (1968). Od 1924 był żonaty z Haliną Marią Rudzką, prawnuczką A.B. Jochera, znanego bibliografa i bibliotekarza. Posiadali jedną córkę – Teresę Janinę (ur. 25 XII 1924). Zmarł w Toruniu 6 XII 1991 i został pochowany na cm. św. Jerzego. W Toruniu mieszkał przy ul. Rybaki 53 m. 3
- J. Bełkot , Toruński Słownik Bibliograficzny, t. 3, ToMiTo UMK Toruń 2002