FENGER JAKUB (1729–1797), kupiec zbożowy i bankier, rajca toruński
Urodził się w Toruniu 15 VII 1729 jako syn Jana (zob.) i Anny Elżbiety z domu Nogge, wdowy po kupcu Janie Zernecke. Nie był wpisany na listę uczniów toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, przypuszczalnie zapewniono mu wykształcenie domowe. Po śmierci ojca (29 I 1747) przedsiębiorstwem handlowym kierowała początkowo Anna Elżbieta, w 1749 pojawił się w spisach podatkowych także i Fenger. Zapewne dość szybko zaczął pomagać matce, częściowo usamodzielnił się w 1753. Dopiero 3 III 1758 uzyskał prawo miejskie jako kupiec i wtedy formalnie przejął całe przedsiębiorstwo.
Prowadził przede wszystkim handel z Gdańskiem, częściowo sam, częściowo wspólnie z innymi kupcami (m.in. z późniejszym szwagrem Andrzejem Ch. Ruttigiem). Przykładowo w 1754 jednorazowo kupił aż 2100 kamieni (1 kamień = 13 kg) wełny, a do Gdańska spławił 95 łasztów zboża (1 łaszt = 2,1 t). W 1760 wysłał do Gdańska siedem statków, głównie z pszenicą i wełną.
8 III 1758 został członkiem Trzeciego Ordynku, jednocześnie wybrano go na ławnika przedmiejskiego. W 1758–62, podczas wojny siedmioletniej, zajmował się dostawami dla wojsk rosyjskich prowadzących na terenie Polski, Brandenburgii i Śląska działania wojenne przeciw Prusom.
Małżeństwo zawarte przed wrześniem 1760 z Elżbietą z domu Giering, córką burmistrza Antoniego, wzmocniło pozycję Fengera w Toruniu. 4 III 1761 awansował do ławy staromiejskiej.
Później handlował także z Królewcem i Pilawą. Już wówczas zaliczano go do najbogatszych kupców toruńskich. Zajmował się także działalnością bankową (m.in. pośredniczył w przekazywaniu do warszawskiego bankiera Piotra Blanka pieniędzy z podatków uiszczanych przez Toruń).
1 IV 1767 wybrano go rajcą staromiejskim, mimo oporu kilku członków Rady (m.in. Benedykta Mohaupta i Martina Spillera), którzy wskazywali, że w Radzie zasiada już jego szwagier Jakub Antoni Giering. W 1768 zabiegał o nawiązanie przez Toruń bliższych kontaktów handlowych z Hamburgiem. Latem tego roku wraz z burmistrzem Janem Samuelem Zernecke przebywał w Gdańsku (podobno w sprawach prywatnych). W związku z zaciągnięciem przez Prusaków jesienią 1770 tzw. kordonu sanitarnego między Prusami Królewskimi i częścią Kujaw a resztą ziem polskich wraz z rajcą Natanielem Praetoriusem prowadził rokowania z pruskim generałem G. R. Thaddenem, próbując skłonić go do wycofania się z dóbr ziemskich Torunia. W 1771 zaangażował się jednak w dostawy pszenicy dla tychże wojsk pruskich. Nie zdecydował się wówczas na prowadzenie interesów z Jerzym Flemmingiem, który chciał za jego pośrednictwem sprzedawać w Toruniu (a nie w Gdańsku) znaczne ilości zboża ze swych dóbr litewskich.
Od kwietnia do czerwca 1773 przebywał w Warszawie wraz z deputacją władz Toruńskich , podejmując bezskuteczne starania o zwrot zagarniętych przez Prusy w 1772 dóbr miejskich i o zapewnienie wolności handlu. Odcięcie Torunia od Gdańska wysokimi cłami pruskimi nie wpłynęło na spadek obrotów firmy Fengera. Możliwe, że w większej mierze prowadził teraz handel z pruskim Elblągiem. Przykładowo w 1784 spławił Wisłą aż 817 łasztów zboża w 22 transportach na 55 statkach (17% zboża wysyłanego wówczas z Torunia). Ponadto zabiegał w Warszawie (podobnie jak Rada i toruńska konfraternia kupiecka) o likwidację polskich komór celnych w Dybowie i Krobii odcinających Torunia od polskiego zaplecza. Utrzymywał też kontakty handlowe i finansowe z Holandią. Przez krótki czas (1780–82) pełnił w Radzie urząd podkamlarza (wiceskarbnika). W dobie Sejmu Czteroletniego, jak wielu innych zamożnych polskich mieszczan, uzyskał nobilitację (11 XI 1790). W 1792 odmówił przyjęcia godności burmistrza, nadano mu jednak tytuł starszego rajcy. Nie wszedł też w skład nowych władz miejskich powołanych przez Prusaków po zagarnięciu Torunia przez Prusy w 1793. Ostrożnie prowadząc swe interesy finansowe, Fanger nie odczuł skutków upadku banków warszawskich w 1793.
Dziadek Fryderyka Skarbka
Mieszkał w zbudowanym przez ojca barokowym pałacu na rogu ul. Mostowej i Ciasnej. Posiadał też inne nieruchomości (sześć spichrzów i trzy kamienice), głównie w okolicy ul. Mostowej. K. G. Praetorius w początku XIX w. określił go jako niezwykle bogatego człowieka. W małżeństwie z Elżbietą z domu Giering, Fenger miał dwie córki: Annę Elżbietę (chrzest 9 X 1761; zmarła wkrótce) i Luizę (Ludwikę; ochrzczoną 4 IX 1765; zmarła 31 XII 1827), która 22 V 1791 w Toruniu staromiejskim kościele ewangelickim (obecnie św. Ducha) poślubiła kasztelanica inowrocławskiego Kaspra hr. Skarbka.
Pierwszym dzieckiem z tego małżeństwa był urodzony w Toruniu 15 II 1792 Fryderyk Skarbek, późniejszy znany ekonomista i działacz społeczno-polityczny. On też w swych pamiętnikach bardzo ciepło wspomina dziadka Fengera i miłą atmosferę toruńskiego domu. Po bankructwie męża Luiza sama umiejętnie gospodarowała majątkiem ziemskim w Żelazowej Woli, do którego sprowadziła Mikołaja Chopina (ojca Fryderyka), jako nauczyciela swych dzieci.
Jakub Fenger zmarł w Toruniu 31 XII 1797.
- Dygdała, Toruński Słownik Biograficzny, t.6, ToMiTo, UMK w Toruniu 2010