Frycz Jerzy Bogumił | Książnica Kopernikańska

Frycz Jerzy Bogumił

Autor
Zefiryn Jędrzyński
Kategoria
Biogramy

FRYCZ JERZY BOGUMIŁ (1927–1985), historyk i krytyk sztuki, konser- wator zabytków, docent UMK, nauczyciel akademicki działacz stowarzyszeń twórczych, społecznik, miłośnik Torunia.

Urodził się 28 XII 1927 w Lublinie, syn nauczycieli gimnazjalnych Kazimierza i Marii z domu Frycz. Po wczesnej (1936) śmierci ojca mieszkał z matką w Lubartowie, dokąd przeniosły ją władze szkolne jeszcze przed wojną. W czasie okupacj ukończył tam małą maturę na tajnych kompletach, gdzie uczyła również jego matka i pracował w 1943/1944 w młynie. Po wyzwoleniu ukończył pierwszą klasę liceum w Lublinie, potem przeniósł się do krewnych matki do Bytowa, gdzie w 1946 zdał maturę. Studia podjął w Krakowie, gdzie jego stryj Karol Frycz był profesorem scenografii w Akademii Sztuk Pięknych. Zapisał się na Studia Spółdzielcze UJ. Nie interesowały go one. Podjął więc studia konserwacji zabytków w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych. Po dwóch latach zdołał zdobyć jedynie półdyplom, bo kierunek ten zlikwidowano. Wtedy, także aby być bliżej matki, która znalazła schronienie w Pelplinie, podjął w roku 1949 studia zabytkoznawstwa i konserwacji na Wydziale Sztuk Pięknych UMK, gdzie na seminarium prof. J. Remera uzyskał w 1952 magisterium. W latach 1952–1954 był Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w Bydgoszczy; opisał swoje przemyślenia związane z tą pracą w „Ochronie Zabytków” R. 5: 1952, nr 2.

Następnie do 1956 był konsultantem naukowym w Pracowni Konserwacji Zabytków w Toruniu (dalej:PKZ), co stwarzało mu teoretyczne i praktyczne możliwości studiowania konserwacji zabytków i pisanie o tym (m.in. Nowo odkryte dekoracje malarskie w spichrzu przy ul. Szczytnej 15 w Toruniu, „Biuletyn Historii Sztuki” R. 17: 1955, nr 2. Wykonał szereg dokumentacji historyczno-konserwatorskich pokochanego miasta; koordynował prace m.in. nad rekonstrukcją Domu Kopernika (patrz: Dom Kopernika w Toruniu, w: „Rocznik Muzeum w Toruniu”, t. 1: 1963 z. 3 i badaniami zamku krzyżackiego. Miał swój istotny udział w pracach konserwatorskich prowadzonych przez PKZ w Quedlinburgu, Poczdamie, Tallinie i Rydze.

Praca naukowa na UMK

Naukowe pasje skłoniły go do podjęcia pracy na UMK; w 1956 był st. asystentem a w latach 1957–1967 adiunktem w prowadzonej przez prof. J. Remera Katedrze Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa; odbył podróże naukowe do Francji (1958–1959), Włoch (1966) i wziął udział w kongresie International Council of Museums (Nowy Jork 1965). Przetłumaczył z jęz. francuski książkę Organizacja muzeów: rady praktycz- ne (Warszawa 1967, MKiSztuki, s. 326). W latach 1967–1970 był st. projektantem w Zakładzie Zagospodarowania Turystycznego Gł. Komitetu Kultury Fizycznej i Turystyki. Opracował m.in. projekt koncepcyjny Kaszubskiego Parku etnograficznego (muzeum budownictwa ludowego we Wdzydzach Kiszewskich), plan przystosowania obiektów zabytkowych dla potrzeb ruchu turystycznego. Wrócił do dydaktyki i w latach 1970–1973 był wykładowcą historii sztuki w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku. W 1973 uzyskał na UAM w Poznaniu doktorat na podstawie pisanej pod kierunkiem G. Chmarzyńskiego rozprawy Restauracja i konserwacja zabytków architektury w Polsce w latach 1795–1918; jej fragmenty publikował w 1969 1971, 1975. Rozprawa ukazywała na szerokim tle dzieje opieki nad zabytkami w okresie rozbioru Polski, miała walor teoretyczno-historyczny, ale też patriotyczny, odkrywając polską myśl konserwatorską ratowania pomników przeszłości narodowej. W 1973 wrócił do dydaktyki i działalności naukowej na UMK, był adiunktem w Zakładzie Konserwacji i Muzealnictwa, gdzie w 1977 otrzymał nominację na docenta, na co wpływ miała niewątpliwie opublikowana w 1975 przez PWN licząca 341 stron jego znacznie rozbudowana dysertacja doktorska, która zyskała uznanie środowiska naukowego.

Pracował na UMK aż do swojej przedwczesnej śmierci, pełniąc m.in. funkcje: przew. Rady Instytutu Zabytkoznawstwa i Konserwatosta (1978–1981), prodziekana Wydział Sztuk Pieknych (1979– 1981) i reprezentującego WSzP członka senatu UMK, kierownika Zakładu Konserwacji (1982–1985). W latach 1981–1982 pracował też na pół etatu w Instytucie Sztuki PAN w Bydgoszczy. Ogłosił ponad 80 publikacji, w tym recenzje wystaw. Wśród jego zainteresowań dominowała zwłaszcza historia i teoria ochrony oraz konserwacji zabytków architektury, a ponadto historia sztuki regionu Polski Północnej i malarstwa witrażowego. Interesował się też urbanistyką i architekturą zabytkową miast, m.in.: Bydgoszczy (BHS, R. 18: 1956 nr 4 s. 507–508), Grudziądza („Rocznik Grudziądzki”, R. 1: 1960 nr 10 s. 31–71), Tucholi (w: Tuchola. Zarys monograficzny, pod red. J. Wojtowicza, Toruń 1962 s. 161–180), Kruszwicy (w: Kruszwica. Zarys monograficzny, pod red. J. Grześkowiaka, Toruń 1965 s. 315–340), Inowrocławia (w: Dzieje Inowrocławia, pod red. M. Biskupa, Warsz.–Poznań–Toruń 1982 s. 417–501). W cyklu: „Katalog Inwentaryzacji Zabytków PAN”, opisał z T. Chrzanowskim.

Publikacje z zakresu konserwacji zabytków

W latach 1981-1982 pracował na pół etatu w Instytucie Sztuki PAN w Bydgoszczy. Ogłosił ponad 80 publikacji, w tym recenzje wystaw. Wśród jego zainteresowań dominowała zwłaszcza historia i teoria ochrony oraz konserwacji zabytków architektury, a ponadto historia sztuki regionu Polski Północnej i malarstwa witrażowego. Interesował się też urbanistyką i architekturą zabytkową miast, m.in.: Bydgoszczy (BHS, R. 18: 1956 nr 4 s. 507–508), Grudziądza („Rocznik Grudziądzki”, R. 1: 1960 nr 10 s. 31–71), Tucholi (w: Tuchola. Zarys monograficzny, pod red J. Wojtowicza, Toruń 1962 s. 161–180), Kruszwicy (w: Kruszwica. Zarys monograficzny, pod red. J. Grześkowiaka, Toruń 1965 s. 315–340), Inowrocławia (w: Dzieje Inowrocławia, pod red. M. Biskupa, Warsz.–Poznań–Toruń 1982 s. 417–501). W cyklu: „Katalog Inwentaryzacji Zabytków PAN”, opisał z T. Chrzanowskim Powiat radziejowski (Warsz. 1968) i z tymże oraz M. Korneckim Powiat aleksandrowski (1969). W Spisie Zabytków Archi- tektury i Budownictwa opracował wspólnie z E. Gąsiorowskim Województwo bydgoskie (Warsz. 1964 s. 53–78) oraz Województwo olsztyńskie (tamże s. 301–342). Z uznaniem nauki nie tylko polskiej spotkały się jego badania zamków krzyżackich (Architektura zamków krzyżackich, w: Sztuka pobrzeża Bałtyku. Materiały Sesji Stow. Hist. Sztuki. Gdańsk listopad 1976 (druk Warsz. 1978, s. 19–48); Budownictwo zamkowe na Pomorzu Wschodnim w II poł. XIV i I poł. XV w., w: Sprawozdania nr 95 za 1977 r. Wydziału Nauk o Sztuce Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 1978 s. 57–77; Die Burgbauten des Ritterordens i Preussen, w: Wissenschaftliche Zeitschrift der Ernst-Moritz-Arndt Universität , t. 29: 1980 s. 43–54).W książce Artyści opublikował: Mistrz Andrzej (ok. 1370?–1420, budowniczy miejski (s. 11–14); Bartłomiej Strobel (1591–po 1650?), malarz baroku (s. 53–61); Jan Chrzciciel Cocchi (s. 96–101, wspólnie z e. Gąsiorowskim). Interesował się też sztuką Powiat radziejowski (Warsz. 1968) i z tymże oraz M. Korneckim Powiat aleksandrowski (1969). W Spisie Zabytków Archi- tektury i Budownictwa opracował wspólnie z E. Gąsiorowskim Województwo bydgoskie (Warsz. 1964 s. 53–78) oraz Województwo olsztyńskie (tamże s. 301–342). Z uznaniem nauki nie tylko polskiej spotkały się jego badania zamków krzyżackich (Architektura zamków krzyżackich, w: Sztuka pobrzeża Bałtyku. Materiały Sesji Stow. Hist. Sztuki. Gdańsk listopad 1976 (druk Warsz. 1978, s. 19–48); Budownictwo zamkowe na Pomorzu Wschodnim w II poł. XIV i I poł. XV w., w: Sprawozdania nr 95 za 1977 r. Wydziału Nauk o Sztuce Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 1978 s. 57–77; Die Burgbauten des Ritterordens i Preussen, w: Wissenschaftliche Zeitschrift der Ernst-Moritz-Arndt Universität , t. 29: 1980 s. 43–54).W książce Artyści opublikował: Mistrz Andrzej (ok. 1370?–1420, budowniczy miejski (s. 11–14); Bartłomiej Strobel (1591–po 1650?), malarz baroku (s. 53–61); Jan Chrzciciel Cocchi (s. 96–101, wspólnie z E. Gąsiorowskim). Interesował się też sztuką witrażową (Odrodzenie sztuki witrażowej w XIX i XX w., w:

„Szkło i ceramika”, R. 25: 1974 nr s. 177–184). Z utalentowanym artystą witraży Edwardem Kwiatkowskim napisał rozprawy: Witraże, (w: Polskie szkło do połowy XIX wieku, Wrocław 1974 s. 147–170) oraz Średniowieczne witraże warsztatów toruńskich (w: AUNC. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo 6. Nauki Humanistyczno– Społeczne. z. 77, Toruń 1977 s. 89–118) i opublikował Wspomnienie pośmiertne – Edward Kwiatkowski 1904–1971 (tamże s. 11–13). Popularyzował osiągnięcia polskiej szkoły konserwacji zabytków, m. in w publikacji Denkmalpflege und Widerhe- rerstellung der historischen Baudenkmäler in Polen gestern und heute, w: Bauen und Er- halten in Polen, w: Deutsche UNESCO Ko- mission, Bd. 16:1981 s. 48–61. Liczne recenzje wystaw ogłaszał w l. 1956–1964 w „Pomorzu”. Napisał wiele wstępów do katalogów wystaw, m.in.: grafiki Teresy Jakubowskiej (Toruń 1958), Cecylii Wiśniewskiej (r965), Erika Jakobsena (Toruń 1968), wystaw zbiorowych grafiki toruńskiej (1956, 1962, 1968, 1970), malarstwa Kazimierza Śramkiewicza (Toruń 1972, Olsztyn 1973), czy Jana Warszawskiego (1974). Poprzedził wstępem katalogi do wystawy pośmiertnej dorobku prof. Stefana Narębskiego (Toruń 1967), o którym pisał też w „Architekturze” (1967 nr 8 s. 326), PSB (t. 22 s. 540–542) i w książce Toruńscy twórcy nauki i kultury, pod red. M. Biskupa i A. Gi- zińskiego, Warsz.–Poznań–Toruń 1989 s. 235–240. Był członkiem Towarzystw Naukowych w Toruniu, Bydgoszczy i Olsztynie, Komitetu Nauk o Sztuce PAN i Komitetu Architektury i Urbanistyki PAN – sekcja Historii. Arch. i Urbanistyki, Ochrony Zabytków Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS, Stow. Konserwa- torów Zabytków, International Council of Monuments and Sites. Aktywnie działał w ZPAP w Toruniu i przewodniczył Okrę- gowej Komisji Opieki nad Zabytkami PTTK, w ramach którego propagował hi- storię sztuki i zabytków.; w l. 1965–1979 był prezesem oddziału w Toruniu Stowa- rzyszenia Historyków Sztuki, organizował w jego ramach liczne sesje w Toruniu, Olsz- tynie i Malborku i przyczynił się do po- wstania w 1976 Komisji do Badań nad Zamkami Polski Płn. Był pracowitym i chętnie słuchanym wykładowcą i popularyzatorem sztuki. Dociekliwy, wymagający wobec siebie, wiecznie zajęty badaniami naukowymi, dydaktyką, szeroką działalnością społeczną, był jednak człowiekiem ciągle pogodnym, uśmiechniętym i życzliwym oraz niezawodnym przyjacielem, kolegą.

W 1978 otrzymał nagrodę Min. Nauki, Szk. Wyższ. i Techniki. Był odzna- czony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Me- dalem KeN, Medalem 40-lecia PRL, odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”, złotą odznaką „Za opiekę nad zabytkami”. W 1963 ożenił się z Zofią Walenta z d. Mazur, miał córkę Marię, ur. 2 XI 1963 w Toruniu. Mieszkał w Toruniu przy ul. Moniuszki 27/9, a potem Matejki 30/3. Zmarł 18 XI 1985 i został pochowany na Cmentarzu św. Jerzego przy ul. Gałczyńskiego.

Bibliografia
  1. Z. Jędrzyński,Toruński Słownik Biograficzny, t.7. ToMiTo, UMK Toruń 2014