Lipski Bolesław | Książnica Kopernikańska

Lipski Bolesław

Autor
Kazimierz Przybyszewski
Kategoria
Biogramy

LIPSKI BOLESŁAW, pseudonim i kryptonim: Bartel, Stary, Garczyński (1880-1945), urzędnik Urzędu Wojewody Pomorskiego w Toruniu, Starosta Pucki i Morski, dyrektor Pomorskiego Stowarzyszenia Ogniowego w Toruniu, Naczelnik Wydziału Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego Okręgowej Delegatury Rządu RP na Kraj na Pomorzu.

Urodził się 17 (10) VI 1880 w Odrach w powiecie chojnickim w rodzinie Dominika i Stefanii z domu Knuth. Uczęszczał do gimnazjum w Chojnicach, które ukończył w 1910 r. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości przez 2 lata studiował teologię w Seminarium Duchownym w Pelplinie, a następnie prawo na uniwersytecie we Wrocławiu i Bonn. Od 30 I 1916 służył w jednostkach zmotoryzowanych armii niemieckiej w stopniu kaprala. Po awansie na oficera został skierowany na front do Francji, a potem do Włoch.

Od opuszczenia armii 3 XI 1918 był komendantem Okręgu Kaszubskiego Obozu Wielkiej Polski i członkiem Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej. Brał udział w pierwszym powstaniu śląskim, awansowany na kapitana rezerwy WP. Następnie został sekretarzem osobistym wojewody pomorskiego Stefana Łaszewskiego, mianowanego 17 X 1919, urzędującego wówczas w Poznaniu przy ul. Wjazdowej. W tym czasie przygotowywano przejęcie Pomorza przez Dowództwo Frontu Pomorskiego i mającą wkroczyć na Pomorze Dywizji Pomorskiej; zaszła wówczas potrzeba stworzenia łącznika pomiędzy Podkomisariatem NRL w Gdańsku a Dowództwem Frontu Pomorskiego, stojącym w Skierniewicach, i Dywizji Pomorskiej zakwaterowaną w Poznaniu. Do funkcji tej został wydelegowany z Gdańska do Poznania Lipski, który 23 X tego roku był w grupie delegatów ziemi kaszubskiej cywilnych i wojskowych, pod przewodnictwem doktora Stefana Łaszewskiego, wojewody pomorskiego, przyjętej przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. 10 I 1920 przeszedł do służby państwowej w organizującym się Urzędzie Wojewody Pomorskiego w Toruniu, gdzie położył duże zasługi w organizowaniu biur wojewody pomorskiego, wchodząc później w skład tych biur jako decernent spraw wojsk.

Działalność na Kaszubach

Od 5 VIII 1920 był przejściowym kierownikiem starostwa w Tczewie, pod koniec tego roku został kierownikiem starostwa w Pucku, a od 1922 starostą powiatu puckiego. Tam zdobył zaufanie, ogromną popularność i szacunek Kaszubów, był ich gorliwym orędownikiem, oddanym propagatorem i rzecznikiem morza i wybrzeża polskiego. Był organizatorem administracji powiatu oraz towarzystwa polskiego, w tym Związku Celowej Eksploatacji Wybrzeża, Powiatowego Koła Obrony Kresów Zachodnich; za jego staraniem Wydział Powiatu wybudował w Helu domy dla rybaków kaszubskich, łazienki, także w Jastarni, oraz przeprowadził budowę szos.

Lipski zabiegał o subwencje rządowe na prace melioracyjne w ubogim w łąki powiecie puckim, budowę linii kolejowej do Kartuz, z ominięciem Gdańska oraz najszybsze wybudowanie budynków nad granicą niemiecką dla pomieszczenia biur urzędów i dla urzędników celnych i policyjnych.

Lipski był członkiem, (wspólnie z żoną Haliną) powstałego z inicjatywy dra Teofila Zegarskiego 9 V 1921 Bractwa Pomorskiego — stowarzyszenia Pomorzan, starającego się bronić interesów miejscowej ludności i szerzyć kulturę polską na Pomorzu; był w grupie akcjonariuszy, którzy w kwietniu 1922 w Wejherowie zawiązali SA „Gazeta Kaszubska”; był też członkiem komisji dla weryfikacji mandatów, komisji rewizyjnej sejmiku Wydziale Krajowego Pomorskiego Związku Komunalnego, przewodniczącym Wydziału Powiatowego w Pucku oraz Wejherowie i w tym charakterze uczestniczył w 1925-8 w zjazdach przedstawicieli sejmików powiatu w Warszawie, reprezentując w nich wspólnie ze starostą Leonem Ossowskim z Grudziądza, następnie z Chełmna — Pomorze, wchodząc do Rady Zjazdów i Zarządu. Poza tym był prezesem oddziału puckiego Pomorza Ligi Ochrony Powietrznej i Przeciwgazowej, członkiem PTK oraz Zarządu Towarzystwa Turystycznego na Pomorzu.

Po utworzeniu w lutym 1928 powiatu morskiego z dotychczasowych powiatów puckiego i wejherowskiego, 27 XII 1927 Lipski objął urząd starosty i pełnił go do 21 VI 1930. Był uznawany przez zwierzchników za jednego z najlepszych starostów na Pomorzu, jednym z ostatnich Pomorzan na stanowisku starosty zwolnionych przez władze sanacyjne. Następnie był radcą w Urzędzie Wojewody Pomorskiego w Toruniu, skąd przeniesiony został w stan spoczynku. Sympatyzował z chadecją i endecją. W 1930-5 był dyrektorem Pomorskiego Stowarzyszenia Ogniowego w Toruniu, a od 1936 dyrektorem poznańskiego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych (ZUW) — Oddział w Bydgoszczy, pełnił tę funkcję do wybuchu wojny. Okupację przeżył w Bydgoszczy, pracując początkowo w niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej „Danziger Feuersozietk”, która przejęła nieruchomość ZUW.

Działalność konspiracyjna

Jesienią 1941 podjął pracę konspiracyjną w pomorskiej strukturze Delegatury Rządu RP na Kraj (ODR). Został naczelnikiem Wydziału Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego Okręgowej Delegatury. Kierowany przez niego wydział obejmował obszar całego Pomorza, z obwodami w Toruniu, Grudziądzu, Bydgoszczy, Gdańsku, Gdyni, a także na terenie Prus Wsch. Oceniano, że ogółem na całym Pomorzu było zaprzysiężonych w ramach Wydziału Bezpieczeństwa ODR Pomorze około 500 osób, przewidzianych do objęcia stanowisk w administracji cywilnej po wyzwoleniu. Był nieprzejednanym przeciwnikiem ustępstw wobec okupanta, w 1942 zabronił członkom Wydziału Bezpieczeństwa wpisywać się na niemiecką listę narodową. Od maja 1944 rozpoczął współpracę z Komendą Pomorskiego Okręgu AK, m.in. z komendantem Okręgu podpułkownikiem Janem Pałubickim i z szefem Wydz. II majorem Józefem Grussem.

W październiku 1944 udało mu się zorganizować uwolnienie z filii obozu koncentracyjnego Stutthof pod Grudziądzem swej żony z córką i synem, osadzonych tam po powstaniu warszawskim. Po wyzwoleniu Bydgoszczy ponownie podjął pracę w ZUW. Kontynuował też działalność konspiracyjną, traktując ODR jako ciągłość władzy cywilnej w Polsce. W tym celu zaangażował do pracy w ZUW dawnych pracowników, działających jednocześnie w Wydziale Bezpieczeństwa Okręgowej Delegatury. Od lutego 1945 pozostawał w kontakcie z Janem Pałubickim, stojącym wówczas na czele organizacji „Niepodległość” („Nie”). Oprócz prowadzenia wywiadu politycznego starał się także przenikać do komend MO i do Wojewódzkiego UB Publicznego w Bydgoszczy.

W lutym 1945 Lipski został aresztowany w Bydgoszczy przez NKWD i po kilku dniach zwolniony. Aresztowany ponownie 5 V tego roku został przewieziony do X Departamentu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie. Okrutnie torturowany, zm. 27 VI 1945 w więzieniu. Odznaczony był Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (1933), Krzyżem Walecznych, Medalem Śląskim i Krzyżem Niepodległości (1931). Pośmiertnie odznaczono go w 1990 Krzyżem Komandorskim OOP.

W małżeństwie zawartym w 1921 z Haliną z domu Frydrychowicz, ur. 20 V 1891, miał troje dzieci: Marię zamężna Wojtulewicz; Janusza, ur. 29 X 1926 w Pucku oraz Izabelę Halinę, ur. 18 XII 1931 w Toruniu, zamężna Nowak. Ze związku pozamałżeńskiego z Krystyną Talaśką miał także troje dzieci: Witolda Kazimierza Bolesława, ur. 13 VII 1935 w Poznaniu; Barbarę Krystynę, ur. 26 VIII 1936 w Poznaniu i Annę Teresę, ur. 6 XI 1937 w Bydgoszczy. W Toruniu Lipscy mieszkali przy ul. Tadeusza Rejtana 11, następnie Bydgoskiej 30.

Bibliografia
  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.7. ToMiTo, UMK Toruń 2014