Autor
J. Bełkot
Kategoria
Biogramy

BRACKI WŁADYSŁAW JAN (1892-1970), aktor, reżyser, dyrektor teatru.

Urodzony 27 V 1892 w Poznaniu jako syn stolarza Franciszka i Marii ze Smarzyńskich. W Poznaniu ukończył szkołę podstawową i średnią. Brał udział w strajku szkolnym w obronie nauczania języka polskiego, był współorganizatorem harcerstwa polskiego w Poznaniu. W 1910 otrzymał stypendium Towarzystwa im. K. Marcinkowskiego i podjął studia na Wydziale Architektury Wnętrz przy Kunstgewerbemuseum w Berlinie.

Jednocześnie zapisał się jako wolny słuchacz do szkoły dramatycznej M. Reinhardta w Deutsches Theater. W 1912-3 grał sporadycznie na scenie poznańskiej i berlińskiej. Od sezonu 1913/4 zaangażował się do Teatru Polskiego w Poznaniu i tu debiutował oficjalnie 5 IX 1913 rolą Dziada-Wróża w Liliach Morsztyna. W teatrze tym pozostał do listopada 1918, z przerwami na służbę w armii pruskiej, grając wiele ról amantów i bohaterów.

W 1918-9 uczestniczył w Powstaniu Wielkopolskim. Od grudnia 1919 do połowy 1926 występował z przerwami w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie. Następnie powrócił do Poznania i do 1931 grał i reżyserował w Teatrze Polskim. Od jesieni 1931 do maja 1932 prowadził wraz z żoną zespół objazdowy pod nazwą Teatr Poznański, który wystąpił w wielu miastach Wielkopolski i Pomorza, m. in. w Toruniu. W sezonie 1932/3 Bracki grał w Teatrze Nowym w Poznaniu.

Dyrektor Teatru Ziemi Pomorskiej
W styczniu 1934 objął kierownictwo artystyczne Teatru Narodowego w Toruniu; będąc jednocześnie aktorem i reżyserem.

Wystawił m. in. Cyrana de Bergerac Rostanda i Świerszcza za kominem Dickensa, grając też główne role. W połowie 1934 otrzymał nominację Min. WRiOP (Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego)na dyrektora tej sceny, którą - pod nową nazwą: Teatr Ziemi Pomorskiej - prowadził do września 1939. Zgodnie z koncepcją Brackiego teatr toruński miał być ważną placówką kultury promieniującą na całe Pomorze. Dlatego już we wrześniu 1934 rozpoczął systematyczną akcję objazdową, występując w ponad 20 miejscowościach - od Inowrocławia i Grudziądza po Tczew, Gdańsk, Gdynię i Wejherowo.

W okresie jego dyrektorstwa TZP(Teatru Ziemi Pomorskiej) odbył ponad 900 gościnnych występów. Mając na względzie cele narodowe i artystyczne, Bracki nasycił repertuar literaturą polską, zarówno dawną, jak i współczesną. Wśród ponad 120 premier widzowie obejrzeli m. in. Dziady, Mazepę, Zemstę, Nie-boską komedię (po raz pierwszy w Toruniu), Wesele, a także sztuki Żeromskiego, Rostworowskiego, Zapolskiej i Szaniawskiego. A z literatury obcej - Otella, Cyda, Intrygę i miłość oraz Pigmaliona. Wiele wartościowych przedstawień pokazano młodzieży, organizując specjalne spektakle tak w Toruniu, jak i w objeździe. W repertuarze nie brakowało również komedii, wodewilów i operetek, które w istotny sposób zasilały niezbyt zasobną kasę teatru. Bracki sam nie reżyserował, natomiast często grał, zarówno dawne role, jak i nowe, m. in. Gustawa-Konrada (Dziady), Cześnika (Zemsta), Pankracego (Nieboska komedia), Otella, Cyrana, Przewoźnika (Most), Kapitana Nuta (Żeglarz). Jako aktor wyróżniał się pięknymi rysami twarzy i dźwięcznym głosem. Za jego dyrekcji teatr toruński zdobył wysoką rangę wśród scen pozastołecznych, o czym decydował wartościowy repertuar, a także dobry zespół aktorski oraz ciekawe inscenizacje.

Bracki pozyskał do współpracy interesujących reżyserów (L. Pobóg-Kielanowski, H. Małkowska, A. Piekarski) i scenografów F. Krassowski, W. Małkowski). Ponadto do realizacji spektakli oraz na gościnne występy w Toruniu, a niejednokrotnie także w objazdach zapraszał czołowych artystów polskich, m. in. L. Solskiego, J. Osterwę, W. Siemaszkową, S. Wysocką i K. Junoszę-Stępowskiego.

Współpraca z Rozgłośnią Pomorską
Oprócz prowadzenia teatru Bracki współpracował jako reżyser słuchowisk z Rozgłośnią Pomorską Polskiego Radia w Toruniu, pracował też społecznie, m. in. był przewodniczącym Rady Zrzeszeń Naukowych i Artystycznych Ziemi Pomorskiej (1938-9).

Przez cały czas pobytu w Toruniu zajmował mieszkanie przy ul. Poniatowskiego 1. Po wybuchu wojny przeniósł się z rodziną do Warszawy, gdzie m. in. pracował jako dozorca w biurze budowlanym oraz uczył na tajnych kompletach. Od 1943 ukrywał się w Swidrze i Miądzu. W drugiej połowie 1944 związał się z Teatrem Wojska Polskiego w Lublinie, jednak już w początkach kwietnia 1945 otrzymał nominację na dyrektora Teatru Ziemi Pomorskiej w Toruniu i wraz ze swym zastępcą, K. Rudzkim, czynili starania o jak najszybsze wznowienie działalności tej sceny, co - dzięki przybyciu zespołów wileńskich - nastąpiło już 16 VI, kiedy wystawiono Damy i huzary Fredry. Jednak ze względu na trudną sytuację materialną teatru, 12 X Bracki złożył rezygnację, ale pozostał w Toruniu do 1 XII jako zastępca A. Rodziewicza – dyrektora połączonych scen toruńskiej i bydgoskiej.

W pierwszej połowie 1946 grał i reżyserował w Teatrze Miejskim we Wrocławiu, natomiast od sezonu 1946/47 związał się ze scenami warszawskimi, najpierw z Teatrem Polskim (do połowy 1949), a następnie - aż do przejścia na emeryturę 1 I 1965 - z Teatrem Narodowym. Był członkiem zasłużonym SPATIF-ZASP(Stowarzyszenie Polskich Artystów Teatru, Filmu, Radia i Telewizji - Związek Artystów Scen Polskich).

Zmarł 29 V w Warszawie. Od 22 I 1918 był żonaty z aktorką Lucjaną Krystek, która w 1935-39 kierowała administracją Teatru Ziemi Pomorskiej w Toruniu (zmarła w 1966), drugą jego żoną była Stefania Szymańska z Wróblewskich.

Bibliografia
  1. J. Bełkot, Toruński Słownik Biograficzny, t.1. ToMiTo, UMK Toruń 1998