JAWORSKI DAMAZY (1899-1940), nauczyciel, działacz harcerski, zamordowany więzień obozów hitlerowskich.
Urodził się 11 XII 1899 we wsi Walencin [Walentowo?] powiat Lipno w rodzinie chłopskiej jako syn Walentego i Bronisławy z Zielińskich. Był jednym z sześciorga ich dzieci, z których poza nim wieku dojrzałego dożyli brat Ludwik i siostra Zofia. W 1913 ukończył szkołę powszechną w Kikole.
Po przerwie spowodowanej kłopotami zdrowotnymi i finansowymi trudnościami rodziców, dalszą naukę odbył (z bardzo dobrymi ocenami) w Państwowym Seminarium Nauczycielskim w Wymyślinie w latach 1917-23. Tu w 1917 pod wpływem starszego brata Ludwika, który w tym czasie był drużynowym ZHP, Jaworski wstąpił do tego związku i odtąd harcerstwo stało się jego pasją realizowaną równocześnie z pełną oddania pracą zawodową.
W roku szkolnym 1921/23 rozpoczął pracę nauczyciela w Publicznej Szkole Powszechnej w Podgórzu (później dzielnica Torunia), gdzie uczył do 31 I 1925. W tym okresie złożył nauczycielski egzamin praktyczny i prowadził założoną przez siebie drużynę harcerską chłopców. Od 1 tego roku pracował w Preparandzie nauczycielskiej w Lubiczu. W 1926 przerwał pracę zawodową dla podjęcia studiów w Państwowym Wyższym Kursie Nauczycielskim w Toruniu, który ukończył w VI 1927 z oceną b. dobrą. W tym roku przeszedł poważną operację kręgosłupa (wykonaną przez znanego toruńskiego lekarza dr. Z. Dandelskiego , która pozwoliła na kontynuację pracy zawodowej i społecznej.
Rok szkolny 1927-28 przepracował z Szkołą Ćwiczeń przy Seminarium Nauczycielskim w Lubawie. W VIII 1928 zawarł związek małżeński ze Stanisławą Tykorską — również nauczycielką i instruktorką harcerską, którą poznał rok wcześniej na obozie harcerskim.
Wspólnie z ojcem Jaworskiego nabył w VIII 1928 gospodarstwo we Wrzosach koło Torunia (obecna dzielnica Torunia). Wzorowym jego prowadzeniem oraz życzliwością (co wyrażało się m. in. we wspólnym, gromadnym słuchaniu u Jaworskiego radia jako pierwszego aparatu zainstalowanego we Wrzosach), Jaworscy pozyskali uznanie i wzajemność w stosunkach sąsiedzkich.
Harcerstwo w Szkole Ćwiczeń
Od roku szkolnego 1928/29 Stanisława uzyskała przeniesienie ze szkoły powszechnej w Rogowie do szkoły powszechnej we Wrzosach. Z początkiem roku szkolnego 1929/30 Jaworski również otrzymał przeniesienie do Torunia, do Szkoły Ćwiczeń przy Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim i wkrótce został jej kierownikiem. Gdy w roku szkolnym 1936/37 Seminarium zlikwidowano i w jego miejsce powołano Państwowe Pedagogium, Jaworski pracował w nim aż do wybuchu II wojny światowej w IX 1939.
W Toruniu od X 1928 objął IV Drużynę Harcerzy im. J. Hallera, która od 1929 nosiła im. K. Pułaskiego, nadane z racji 150-tej rocznicy śmierci tego bohatera; od 1937, gdy nastąpił podział drużyny na dwie, drużyna Jaworskiego otrzymała nazwę Pomorska Drużyna Harcerzy „Żubry". Zreorganizowana i kierowana przez niego aż do 1938 drużyna była jedną z najliczniejszych (około 70 harcerzy) i najlepszych (w kilku akcjach zdobywała I miejsce). Działania instruktorskie Jaworskiego nie ograniczały się do funkcji drużynowego. W Szkole Ćwiczeń tworzył gromady zuchowe, pomagał żonie w budowaniu drużyn środowiskowych, organizował (często wspólnie z nią) obozy harcerskie. Bywał też uczestnikiem kursów instruktorskich, zdobył stopień harcmistrza.
Jako członek Komendy Chorągwi brał udział w obozach zagranicznych (Węgry, Holandia, Szwecja, Anglia, Łotwa). W 1932 kierował wydziałem programowym Komisji Chorągwi Pomorskiej ZHP, w 1937 był członkiem honorowego sądu harcerskiego. Prawością, poświęceniem, pracowitością, umiejętnością współżycia z ludźmi, znajomością ich psychiki — Jaworski pozyskał zaufanie i sympatię uczniów, nauczycieli i druhów.
Działalność jego była śledzona przez wywiad III Rzeszy. Jeszcze przed agresją Niemców na Polskę w IX 1939, Jaworski i jego żona znaleźli się na liście polskich działaczy, których Niemcy postanowili zgładzić (jest b. prawdopodobne, że przyczynił się do tego mąż siostry Jaworskiego, tutejszy Niemiec o jawnie hitlerowskich przekonaniach). Jaworscy zostali aresztowani 17 X 1939 i osadzeni w toruńskim Forcie VII. W XII tego roku Jaworski został przewieziony do obozu koncentracyjnego Stutthof, następnie 10 IV 1940 do obozu w Sachsenhausen-Oranienburg. Tam został bestialsko zamordowany przez blokowego Hugo Kreya 25 V 1940. Żona — Stanisława, po uwięzieniu w Forcie VII, została wywieziona do lasu Barbarka i tam w licznej grupie Polaków rozstrzelana 31 X 1939. Małżeństwo osierociło troje dzieci, którymi zaopiekowała się dr medycyny Z. Kordylewska. Dzięki harcerzowi z drużyny Jaworski ocalał jego pamiętnik prowadzony w okresie wielu przedwojennych lat; obecnie w posiadaniu harcmistrza J. Durczewskiego w Toruniu. W 1928 Jaworski otrzymał Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości. W 1960 jedna z ulic Torunia (w dzielnicy Mokre między ul. B. Chrobrego i Fabryczną) otrzymała imię Jaworskiego i jego żony, która w 1969 została też patronką Szkoły Podstawowej nr 9 na Wrzosach.
- A. Zakrzewska, Toruński Słownik Biograficzny, t.7. ToMiTo, UMK Toruń 2014